Litzmannstadt Getto zostało utworzone przez Niemców w lutym 1940 r. Było ono drugim co do wielkości w Polsce - po warszawskim - i najdłużej istniejącym gettem na ziemiach polskich. Początkowo zamknięto w nim 160 tys. osób. Później trafiło do niego wielu żydowskich intelektualistów z Czech, Niemiec, Austrii i Luksemburga oraz 5 tys. Romów z Austrii. Łącznie w getcie znalazło się ok. 220 tys. osób.
Wśród murów getta Niemcy ukryli także obóz dla polskich dzieci i młodzieży przy ul. Przemysłowej. Dzieci mieszkały w prymitywnych warunkach, wyniszczały je głód i ciężka praca. Z najnowszych szacunków historyków wynika, że przez obóz przeszło 2-3 tys. polskich dzieci. Warunki życia w getcie były tragiczne. Ta część Łodzi była nieskanalizowana, w izbach mieszkało po kilka osób, warunki higieniczne były fatalne i panował wszechobecny głód. Przez pięć lat, właśnie z głodu i wyczerpania ciężką pracą w getcie, zmarło prawie 45 tys. osób, które pochowano na tzw. polu gettowym na cmentarzu żydowskim przy ul. Brackiej.
Najtragiczniejszym momentem w historii getta był tydzień tzw. Wielkiej Szpery. We wrześniu 1942 roku Niemcy postanowili, że wszyscy, którzy nie nadają się do pracy, mają zostać wywiezieni. Oznaczało to deportowanie do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem dzieci poniżej 10 lat, osób starszych powyżej 65. roku życia i chorych. W styczniu 1942 r. rozpoczęły się masowe deportacje mieszkańców getta do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem, gdzie zamordowano w sumie 70 tys. osób, a następnie do Auschwitz-Birkenau.
Getto istniało i funkcjonowało do połowy 1944 roku. Wtedy Niemcy zdecydowali o jego ostatecznej likwidacji. Pierwsze wywózki likwidacyjne getta odbyły się w czerwcu i lipcu 1944 roku i były kierowane do obozu w Chełmnie nad Nerem. Od początku sierpnia 1944 roku kolejne transporty niemal codziennie były kierowane do KL Auschwitz-Birkenau.
W ciągu tych sierpniowych dni do Auschwitz-Birkenau wywiezionych zostało ok. 70 tys. Żydów. Przyjmuje się, że ostatni transport wyjechał z Litzmannstadt 29 sierpnia, dlatego od wielu lat tego dnia odbywają się w Łodzi uroczystości przypominające tragiczne losy łódzkich Żydów.
Według różnych źródeł i szacunków wojnę przeżyło od 8 do 15 tys. więźniów łódzkiego getta. I była to stosunkowo największa liczba Żydów, którzy przeżyli w gettach na terenie Polski. Po wojnie stosunkowo niewielu z ocalałych łódzkich Żydów wróciło do rodzinnego miasta. Większość zdecydowała się wyjechać z Polski – łódzcy Żydzi i ich potomkowie są rozsiani na cały świecie, współtworzyli państwo Izrael w 1948 r., ale bardzo wielu z nich trafiło do Francji, Belgii, Stanów Zjednoczonych, Argentyny, Australii czy Szwecji.
Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Podcasty
Playlisty tematyczne
